2023 Riskleri

2023 yılında neler oldu, hangileri tahmin edilebilir, hangileri hem tahmin edilebilir hem de yönetilebilir risk kategorisindeydi …

  1. 6 Şubat Depremi

Türkiye sınırları içinde 10 ili etkileyen ve Suriye’de de ciddi etkisi olan yaklaşık 60.000 insanın hayatını kaybettiği deprem.

Tahmin edilebilirlik

Kuşkusuz depremler tahmin edilebilir risk kategorisinde değildir.

Yönetilebilirlik

Deprem riski yönetilebilir riskler arasında yer almaktadır.

Yönetebildik mi?

Bu sorunun cevabı kuşkusuz Hayır.

  1. 10 Mart Silikon Vadisi Bankası İflası

Silikon Vadisi Bankası, kağıt üstünde çok temel bir risk yönetimi kuralını işletmediği için iflas etti. Faiz oranlarının yükselmesinden dolayı elinde tuttuğu tahvillerden kaynaklanan açığı/zararı yönetmediği için iflas etti.

Tahmin edilebilirlik

Kesinlikle tahmin edilebilir risk kategorisindedir.

Yönetilebilirlik

Yönetilebilir riskler arasında yer almaktadır ama neden ve nasıl yönetilmedi merak içinde değiliz çünkü çok temel bir kuralı işletmediler.

Yönetebildiler mi?

Bu sorunun cevabı kuşkusuz Hayır.

  1. Mayıs Ayında Bitmeyen Kanada Yangınları

Kanada’da bitmeyen ve uzun dönemlere yayınlan yangınlardan dolayı hem binlerde insan zorunlu göçle karşı karşıya kaldı hem de doğa ciddi anlamda zarar gördü.

Tahmin edilebilirlik

Küresel ısınma ile birlikte kuraklıkların yaygınlaşması ormanlık alanlardaki yangınları tetiklemektedir. Kesinlikle tahmin edilebilir risk kategorisindedir.

Yönetilebilirlik

Yönetilebilir riskler arasında yer almaktadır ama küresel ısınma ve genel olarak da çevre kökenli riskler tek bir ülkenin refleksi ve çabasıyla yönetilemeyecek risklerdir. O yüzden küresel ölçekte mücadele gerektirir fakat bunun da kapitalist bir dünyada mümkün olmadığını bilecek kadar da tecrübeliyiz.

Yönetebildiler mi?

En azından orman yangının büyümesi ve kontrol altına alınmasında daha fazla proaktif davranılabilir ve kaynaklar daha planlı organize edilebilirdi.

  1. Meta Platformlarında Veri Sızıntıları ve Rekor Ceza

Facebook, Instagram ve WhatsApp’ın sahibi Meta Platforms’a ABD’ye kullanıcı bilgilerini sızdırdığı gerekçesiyle Avrupa Birliği otoriteleri tarafından 1,3 milyar dolarlık rekor para cezası verildi.

Tahmin edilebilirlik

Kişi yaptığı işi bilirmiş.

Yönetilebilirlik

Bu tür konular yasal uyum riski aynı zamanda conduct risk olarak da sınıflandırılabilir. Çok tabii ki yönetilebilir risktir.

Yönetebildiler mi?

Aslında mesele yönetmek üzerine kurgulanmamıştı ve açıkta yakalandılar.

  1. Mesajlaşma Uygulamalarına Ceza

ABD’li düzenleyiciler, çalışan iletişimlerinin elektronik kayıtlarını tutmayan bir dizi finans kuruluşuna toplamda 549 milyon dolar ceza verildiğini açıkladı.

Tahmin edilebilirlik

Sistemler bunun üstüne kurulduğu için tahmin edilebilir bir riskti ve bu tür uygulamaları kullanmanın artık riskini muhtemelen üst yönetim kabullenmişti ceza da bu artık risklerden kaynaklandı. O yüzden kendim ettim kendim buldum durumu geçerli.

Yönetilebilirlik

Çok tabii ki yönetilebilir risktir.

Yönetebildiler mi?

İş modelleri bu tür uygulamaları kullanmak üzerine kurgulanmıştı o yüzden iş üstünde yakalandılar.

  1. Sıcaklık Rekorları

Dünya üzerinde şu ana dek güvenilir araçlarla ölçülen en yüksek olduğu belirtilen, 54,4 derecelik sıcaklık, California’daki Ölüm Vadisi Ulusal Parkı’nda kayıtlara geçti.

Tahmin edilebilirlik

Küresel ısınma, çevreyi gözardı eden politikalar, hiçbir önlem alınmayan şirket uygulamaları ve diğer olumsuzluklar eklendiğinde bu tür problemler ve çevre felaketlerinin tahmin edilebilirliğini tartışmak dahi abes.

Yönetilebilirlik

Yönetilmek istenen bir risk olduğunu düşünmüyorum o yüzden bu tür rekorları daha çok yaşarız.

Yönetebildiler mi?

Yönetilmek istenen bir risk olduğunu düşünmüyorum o yüzden bu tür rekorları daha çok yaşarız.

  1. MGM İşletmelerine Siber Saldırı

BlackCat veya diğer adıyla ALPHV fidye yazılımı çetesi, Las Vegas’taki konaklama ve eğlence şirketi olan MGM Resorts’a sızarak hizmetlerde kesintilere yol açtı. 10 günlük hizmet kesintileri sonucunda milyar dolarlık kayıp olduğu tahmin ediliyor.

Tahmin edilebilirlik

Siber saldırılara karşı sızma testleri ile tahmin edilebilirlik artırılabiliyor.

Yönetilebilirlik

Tahmin edilebilen bir durum kuşkusuz yönetilebilir.

Yönetebildiler mi?

Eğer sızma testleri ve diğer koruyucu önlemler tam anlamıyla alınsaydı muhtemelen bu risk gerçekleşmezdi.

  1. Bitmeyen Zorunlu Göç

Pakistan hükümeti, sayıları 1,7 milyonu bulan tüm izinsiz Afgan sığınmacıların Kasım ayına kadar ülkeyi terk etmelerini istedi.

Ne mutlu ki ülkemize doğru yola çıkan yeni göç dalgası ile mültecilerin eksikliğini hissetmeyeceğiz!!! Tabii ki bu satırlar ironi içeriyor.

Tahmin edilebilirlik

Göç birileri için kurgulanan bir dizi eylemin sonucunda ortaya çıkmakta. Bu açıdan kimilerine göre tahmin edilemez bir riskken kimlerine göre ise son derece tahmin edilebilir bir risktir.

Yönetilebilirlik

Kesinlikle yönetilebilir ve ne kadar yönetmek istediğinize bağlı.

Yönetebildiler mi?

Dünya’da zorunlu göçü yönetebilen ülke örnekleri var, yeter ki bakmasını bilelim.

  1. Savaş Riski: Gazze’nin İşgali

7 Ekim 2023 günü Hamas, Güney İsrail sınırlarından içeri girerek Aksa Tufanı isimli bir harekat başlattı. İsrail ise bu saldırıya karşılık olarak Demir Kılıçlar Harekatı’nı başlattı.

Tahmin edilebilirlik

Küresel konjonktürün fırsat vermesi ile başlayan bir işgal harekatı.

Yönetilebilirlik

Bütün Dünya’nın izlemeyi tercih ettiği bir olay için yönetilebilirlik sözkonusu olamz.

Yönetebildiler mi?

İşgal ve can kayıpları engellenebilirdi ama bu durumda küresel ısınma gibi varlığı kesin ama yönetilemez önlenemez risk kategorisinde maalesef.

Bu noktada 2022 yılında başlayan Rusya-Ukrayna savaşının devam ettiğini de eklememiz lazım. Rusya-Ukrayna savaşı da tahmin edilebilir ama yönetilemez hatta kimileri tarafından teşvik edilen kategoride yer alan bir risktir.

  1. Afrika’da Darbeler Yılı

Afrika 2023’te iki askeri darbe yaşandı. Nijer’de ve Gabon’da darbeler yapıldı.

Tahmin edilebilirlik

Plansız darbe çok azdır o halde tahmin edilebilir bir risktir.

Yönetilebilirlik

Planlanan herşey yönetilebilir olarak düşünülebilir.

Yönetebildiler mi?

Darbeye karşı durulabilir.

Prof. Dr. Davut Pehlivanlı

Türkiye Risk Raporu Direktörü

İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi

Kurucu / GRC Management / Risk Referans